عكس و نوشته: كريس ويكز / ترجمه: محسن بايرام نژاد
چرا تعريف "عكاسي مستند اجتماعي- خياباني" به اين حد مشكل است؟ عكاسي خياباني، سبكي كاملا شخصي است و رابطه مستقيمي با سليقه افراد دارد




براي رسيدن به نتيجه اي راضي كننده، بايد تمامي قوانين، بايد ها و نبايد ها را رها كنيد. شما بايد عاشق مردم باشيد؛ عكاسي خياباني نوعي هم فكري و احساس همدردي با مردم است. حتي اگر از تنهايي مردم عكاسي كنيد، ماهيت عكاسي مستند اجتماعي، نشان دادن شرايط و وضعيت جامعه است...


اين نوع عكس ها مي توانند كنايه دار يا طعنه آميز باشند، ولي هيچ وقت نبايد به شخصيت افراد توهين كرده و آن ها را اذيت كنند. وقتي كه شما به صورت مستند در خيابان ها عكاسي مي كنيد، مي خواهيد به نوعي درباره ی وضعيت جامعه توضيح دهيد؛ هم چون يك نويسنده يا روزنامه نگار بايد شرايط را تفسير كنيد و اين مسأله است كه مسئوليت بسيار مهمي را به عهده ی شما مي گذارد.


عكاسي خياباني بسيار ساده است، در واقع دليل سخت بودن اين كار سادگي آن است!

اين نوع عكاسي بسيار ساده است، بخاطر اين كه شما مي توانيد سوژه هاي تان را در هر جايي بيابيد و نيازي نيست كه فاصله زيادي را براي بدست آوردن عكسي فوق العاده طي كنيد. زندگي روزمره، چيزهاي معمولي، در كل همه چيز مي تواند براي عكاس مهم باشد و او را براي عكاسي كردن سر شوق بياورد.


از نگاهي ديگر، عكاسي مستند اجتماعي بسيار سخت است، بخاطر اينكه فاصله و خط مشي "عكاسي مستند اجتماعي" با "عكاسي فوري از خيابان ها"(Snap- Shooting) بسيار كم است. كساني كه از كوچه ها و خيابان ها عكس فوري مي گيرند، هيچ عكسي را خلق نمي كنند؛ آن ها فقط تصاوير بي شماري را توليد مي كنند. اين گونه عكاسي بسيار راحت است؛ اين عكاسان دوربين شان را به هر چيزي كه در روبرويشان باشد نشانه مي گيرند و هر موقع كه دوست داشتند دكمه شاتر را فشار مي دهند. انتقال عواطف و حال و هواي محيط براي اين دسته از عكاسان اهميتي ندارد! چنين عكاسي با دوربين لايكا، هم چنان نيز يك عكاس نماست و اين مسئله با عكاسي مستند خياباني فرق بسياري دارد....

عكاسان مستند اجتماعي به طرز متفاوتي نسبت به ساير عكاسان فعاليت مي كنند. تصاوير اين عكاسان، قبل از فشردن دكمه شاتر دوربين، درست در لحظه اي كه سوژه را مشاهده مي كنند، در ذهن شان نقش مي بندد. عكاسي مستند اجتماعي- خياباني، تعريفي از "ديدن و واكنش نشان دادن" است. "ديدن" بخش مهم براي شروع اين جريان است. چگونگي وضعيت نور، شكل ها، پس زمينه و پيش زمينه، حركات و انسانها، بخش مهم ديگر را در كسري از ثانيه شكل مي دهد. اگر شما اين لحضات را نبينيد، آن را احساس نكرده و با سوژه هايتان ارتباط قلبي برقرار نكنيد، در آن صورت عكاسي مستند اجتماعي به درد شما نمي خورد! بخش "نشان دادن واكنش" به مهارت افراد بستگي دارد...

اگر شما در هنگام عكاسي كردن، در ميان مردم و در شلوغي خيابان ها احساس ناراحتي مي كنيد، خجالت مي كشيد يا در كل حس خوبي نداريد، در آن صورت صلاحيت كافي را براي عكاسي مستند اجتماعي نداريد. اگر فكر مي كنيد كه يك عدسي 300 ميلي متري شما را به يك عكاس اجتماعي تبديل ميكند، در حال رويا پردازي هستيد. شما بايد نزديك تر برويد، بايد بخشي از صحنه باشيد، چه بصورت مشهود و يا بشكلي نا پيدا... اما هيچ وقت نبايد به خود اين اجازه را بدهيد كه به حريم شخصي افراد تجاوز كرده و به آن ها توهين كنيد. اگر شما هم چنان نيز دفترچه راهنماي دوربين را در كيف دوربين تان با خود حمل مي كنيد، بهتر است به خانه برگرديد و اصول ابتدايي كار را خوب ياد بگيريد. زماني كه دوربين تان را همچون بخشي از بدنتان احساس كرده و عدسي دوربين را چشم سوم خود بدانيد، آن وقت زمان آن رسيده كه به بيرون بياييد و كارتان را انجام دهيد.

با وجود اينكه عكاسي همچون نوعي معجزه است، با اين حال مي توانيد نگاه عكاسانه تان را تقويت كنيد. ولي هيچ وقت سعي نكنيد كه مثل شخص ديگري باشيد؛ حتي نه مثل هنري كارتير برسون يا يوجين اسميت، مارتين پار، لي فريدلندر و يا كريس ويكز! عكاسان بزرگ فوق العاده هستند و كمك بزرگي به ما مي كنند، پس مي توانيم از آن ها چيزهايي ياد بگيريم؛ ولي نبايد از آن ها تقليد كرده و كارهايشان را كپي كنيم! سعي كنيد كه هميشه خودتان باشيد. زماني كه براي عكاسي كردن به جايي مي رويد، فقط خودتان هستيد، با تمام چيزهايي كه مي بينيد و احساس مي كنيد... شما به مردم واكنش نشان مي دهيد، آنها نيز واكنش نشان مي دهند، با هم رابطه برقرار مي كنيد... و به خاطر همين مسأله است كه عكس هاي فوق العاده، فوق العاده شده اند، چون خالق آن ها انساني با فكر نو و مغز برتر بوده است. عكاسي يك جريان تاثير گذار است. اگر دغدغه اصلي شما اين است، پس بايد شما هم بر روي اين جريان تاثير گذاري داشته باشد و آن را تقويت كنيد. آيا تابه حال از خود پرسيده ايد كه براي چه اين نوع عكاسي را انتخاب كرده ايد؟ معمولا جواب ها سليقه ايست... بسياري عكاسي را انتخاب كرده اند تا همچون ساير تاريخ نگاران، نسخه شخصي خود را از تاريخي كه مشاهده كرده اند ثبت كنند و به ديگران نيز فرصت مشاهده ی آن را بدهند. مسلما شما خواسته هايي از عكاسي داشته ايد و بر حسب آن اين مسير را دنبال مي كنيد، پس بايد از عكاسي به عنوان وسيله اي ابزاري استفاده كنيد تا درونيات خود را به تصاويري بكر و نو تبديل كنيد.

"هنري كارتير برسون" در يكي از مصاحبه هايش گفته بود: "عكاسان هم چون پروانه هستند، آن ها از عكسي به عكس ديگر در حال پرواز كردن اند." پس شما نيز مثل يك پروانه باشيد!